Byenvini nan Premye Leson an!
Nan leson sa a, ou pral aprann kijan alfabè kreyòl la fonksyone, kijan yo pwononse son yo, ak prensip fondamantal ki fè lekriti kreyòl la senp epi lojik.
1. Prensip Entènasyonal Lekriti Kreyòl la
Kreyòl Ayisyen se yon lang fonetik. Sa vle di:
- Yon son = Yon lèt (oswa yon konbinasyon lèt ki pa janm chanje).
- Pa gen lèt myèt (lèt ki pa pwononse).
- Ou li presizeman sa ki ekri a, epi ou ekri presizeman sa ou tande a.
2. Vwayèl yo nan Lang Kreyòl la
Lang kreyòl la gen 10 vwayèl prensipal (7 vwayèl bouch ak 3 vwayèl naza):
A. Vwayèl Bouch (mo ki sonnen nan bouch):
- a – (Egzanp: Chat, Papa)
- e – (Egzanp: Mete, Kape)
- è – (Egzanp: Tèt, Pè)
- i – (Egzanp: Lide, Fini)
- o – (Egzanp: Kilo, Sato)
- ò – (Egzanp: Pòt, Kò)
- ou – (Egzanp: Rout, Pou)
B. Vwayèl Naza (mo ki sonnen nan tou nen):
- an – (Egzanp: Moun tan, Moman)
- en – (Egzanp: Pwen, Chyen)
- on – (Egzanp: Bonswa, Moun)
Atansyon (Nòt Enpòtan):
Si yon vwayèl naza swiv pa yon lòt vwayèl oswa yon lèt ki gen yon aksan sou li, li vin pwononse separeman. Egzanp: pàn (pane) oubyen an-n (ann ale).
3. Konsòn ak Demi-Vwayèl yo
Konsòn kreyòl yo trè sanble ak konsòn franse oswa angle, men gen kèk diferans nan fason yo konbine:
- ch – (Egzanp: Chwal, Chache)
- j – (Egzanp: Jounen, Moun)
- g – Li toujou pwononse fò kòm nan mo Gato (li pa janm pwononse tankou « j »).
- s – Li toujou pwononse kòm nan mo Sòd (li pa janm pwononse tankou « z »).
- z – (Egzanp: Zafè, Zyé)
- w – (Egzanp: Wout, Wè)
- y – (Egzanp: Yè, Yon)
4. Rezime ak Konsèy pou Pratik
Pou ou ka mèt nan pwononsyasyon kreyòl la, sonje trè byen:
- Pa janm mete « e » nan fen yon mo si li pa pwononse.
- Pa bezwen mete lèt doub (tankou « pp », « tt », « ss ») paske yon sèl lèt sifi.